Inzicht in de psychologie

Het voortdurende en onbestrafte geweld laat enorme sporen na in het lichaam en de geest van elk slachtoffer. In de D.R.Congo zijn er 1.152 verkrachtingen per dag, wat wil zeggen 48 ieder uur! Dat heeft verschrikkelijke gevolgen voor de slachtoffers: sommigen aanvaarden het litteken en slagen er in om daarmee verder te leven, anderen haten het en slagen er nooit meer in om hun evenwicht terug te vinden na die traumatische gebeurtenis. Deze week staat Protestantse Solidariteit stil bij de psychologische gevolgen van een verkrachting.

Het seksuele geweld heeft niets te maken met verlangen of seksuele driften, maar zijn een erg doeltreffende wapen om de ander te vernietigen en te kleineren, die te onderdrukken en te herleiden tot een object of een slaaf. Seksueel geweld dekt handelingen die gaan van verbale agressie tot de geforceerde penetratie, van een scala aan vernederingen en sociale intimidatie tot fysiek geweld.

Bij een seksuele agressie, bevindt het slachtoffer zich in shock, waardoor elke hersenactiviteit verlamt. Dat verhindert elke doordachte reactie. Die is als versteend of reageert op automatische piloot. Die toestand leidt tot een overproductie aan stresshormonen (adrenaline en cortisol) wat op zich risico’s inhoudt voor het slachtoffer – zowel cardiologisch als neurologisch. Om daaraan te ontsnappen, ontstaat er in de hersenen een ‘disjunctie’ die men traumatische dissociatie noemt: het slachtoffer voelt zich ‘losgekoppeld’ en ondergaat passief de gebeurtenis alsof die niet reëel zou zijn. Door die traumatische dissociatie lijken sommige slachtoffers erg kalm en ‘ontkoppeld’, alsof er niets gebeurt.

Leven na de verkrachting

Wanneer een traumatische gebeurtenis zich voordoet, ontstaat er steeds een voor en een na. De slachtoffers zijn niet meer dezelfde, evenmin als hun omgeving (zie het artikel van 25-05-2019).

In het geval van verkrachting voelt het slachtoffer zich vaak schuldig, hoewel ze dat niet hoeft te zijn. Ze ervaart een gevoel van schaamte en vernedering. Ze vraagt zich af of ze dit verdiend heeft, of ze het zelf uitgelokt heeft, of ze dit had kunnen vermijden, enz. Daarom is het van het grootste belang dat die vrouwen en meisjes zich kunnen uitspreken en daarvoor zijn psychosociale assistenten uitermate belangrijk. Ze moeten hen overtuigen en blijven herhalen dat hen geen schuld treft en dat het de verkrachter is die dit onheil veroorzaakte.

Om een dergelijk trauma te boven te komen, is het van essentieel belang er over te spreken: of het nu met een naaste is of met een ander luisterend oor. Maar in de Congolese context is het moeilijk zich aan iemand toe te vertrouwen, want de sociale druk is er enorm wanneer geweten is dat een vrouw verkracht werd. Ze wordt dan door iedereen gemeden en verlaten door haar familie en vrienden. Daarenboven maakt het bespreken de gebeurtenis des te meer concreet. Nog moeilijker wordt het wanneer de dader een naaste is, want het slachtoffer voelt zich dan nog meer schuldig. Als ze klacht neerlegt, zal het haar schuld zijn dat de dader daardoor naar de gevangenis moet. En nochtans: als een dader naar de gevangenis moet, komt dat niet omdat het slachtoffer hem heeft aangeklaagd, maar omdat hij een daad heeft verricht die wettelijk strafbaar is!

Andere gevolgen kunnen schrik en angst zijn, depressies, automutilatie of een overconsumptie aan drugs of alcohol. Tot slot ontwikkelen de slachtoffers dikwijls ook een posttraumatisch stresssyndroom.

Vluchthuizen

De luisterhuizen die door Protestantse Solidariteit worden gesteund zijn vluchthuizen voor deze vrouwen en meisjes. De psychosociale assistenten helpen er om hun trauma te verwerken, vooreerst door te luisteren, maar ook door te bemoedigen; door hen uit te leggen dat ze voor het gebeurde niet verantwoordelijk zijn. Zo ontstaat stilaan weer hun zelfvertrouwen als mens en als vrouw. Dat vergt een werk van lange adem, met zowel individuele gesprekken als groepsgesprekken. Ondanks de constante onzekerheid en het gevaar, laten deze vrouwen het hoofd niet hangen en gaan ze dag aan dag door met het gevecht voor hun veiligheid en die van hun kinderen.